Mniej cukru, więcej roślinnych dań. Od 1 września nowe zasady żywienia w szkołach i przedszkolach

Zmiany wynikają z rozporządzenia Ministra Zdrowia z 16 lutego 2026 roku, które zastąpi przepisy obowiązujące od 2016 roku. Regulacja określa zarówno asortyment dopuszczony do sprzedaży na terenie placówek oświatowych, jak i wymagania dotyczące żywienia zbiorowego.

– Rozporządzenie sklepikowe, które wejdzie od 1 września, jest dobrym krokiem w kierunku kształtowania dobrego środowiska żywieniowego – mówi agencji Newseria dr n. med. Anna Liber, pediatra, gastroenterolog i kierownik Zakładu Żywienia w Instytucie Matki i Dziecka.

Mniej cukru w sklepikach i automatach

Jedną z najważniejszych zmian będzie obniżenie dopuszczalnej zawartości cukrów w części produktów sprzedawanych dzieciom i młodzieży.

Limit dla produktów mlecznych, napojów roślinnych, roślinnych zamienników produktów mlecznych oraz produktów zbożowych, w tym płatków śniadaniowych, wyniesie 10 g cukrów na 100 g lub 100 ml. W przypadku pieczywa cukierniczego i półcukierniczego będzie to 13,5 g na 100 g.

O połowę zmniejszy się również dopuszczalna ilość cukru dodawanego do napojów przygotowywanych na miejscu – z 10 do 5 g w 250 ml gotowego napoju. Szczegółowe porównanie limitów opublikowało Narodowe Centrum Edukacji Żywieniowej.

Z przepisów zniknie ponadto otwarta kategoria produktów „inne”. Dotychczas pozwalała ona sprzedawać między innymi niektóre słodycze o obniżonej zawartości cukru lub bez cukru, ale zawierające substancje słodzące.

Roślinna potrawa i zupy na wywarach warzywnych

Zmiany obejmą również stołówki szkolne i przedszkolne. Co najmniej raz w tygodniu w ramach obiadu ma zostać podana potrawa przygotowana na bazie nasion roślin strączkowych, bez produktów odzwierzęcych. Może być nią zupa, drugie danie albo oba elementy obiadu.

Co najmniej dwa razy w tygodniu zupy mają być przygotowywane na wywarach warzywnych. Przepisy ograniczają również częstotliwość podawania potraw mięsnych w ramach obiadu do dwóch razy w tygodniu.

W jadłospisach większą rolę mają odgrywać warzywa, owoce, produkty pełnoziarniste i składniki pochodzenia roślinnego. Preferowanym napojem będzie woda, a placówki mają być zachęcane do korzystania z produktów lokalnych lub ekologicznych, jeśli będzie to możliwe. NCEŻ wyjaśnia także zasady komponowania nowych jadłospisów.

Domowe śniadania bez nowych ograniczeń

Nowe regulacje dotyczą żywności sprzedawanej lub podawanej na terenie szkół, przedszkoli i innych placówek oświatowych. Nie obejmują posiłków ani przekąsek przygotowanych przez rodziców i przynoszonych przez dzieci z domu.

Rodzice nadal będą więc samodzielnie decydowali o zawartości śniadaniówki. Szkoła ma natomiast stworzyć środowisko, w którym zdrowy produkt będzie łatwiej dostępny niż słodki napój czy wysoko przetworzona przekąska.

Co trzecie dziecko z nadmierną masą ciała

Skala problemu jest poważna. Według szóstej rundy badania COSI, przeprowadzonej w latach 2022–2024, nadmierną masę ciała ma około 33 proc. polskich dzieci w wieku wczesnoszkolnym, a otyłość występuje u około 15 proc. ośmiolatków. Europejskie badanie objęło około 470 tys. dzieci z 37 krajów. Pełny raport opublikowała Światowa Organizacja Zdrowia.

Niepokojące są również wyniki polskiego badania DINO-PL z lat 2022–2023. Co trzecie dziecko w wieku od siedmiu do dziewięciu lat piło słodzone napoje przez większość dni tygodnia lub codziennie. Co czwarte równie często sięgało po słodkie przekąski.

– Jeżeli stworzymy dzieciom takie środowisko, w którym zdrowy wybór będzie łatwiejszy, zyskamy większą szansę, że po niego sięgną – przekonuje dr Anna Liber.

Ekspertka wskazuje, że bezpłatny dostęp do wody w szkołach, na boiskach i placach zabaw może ograniczyć spożycie słodzonych napojów.

Dom, szkoła, reklamy i rówieśnicy

Pierwsze nawyki żywieniowe kształtują się w rodzinie. To rodzice pokazują dziecku nowe smaki, ustalają pory posiłków i decydują o produktach pojawiających się w domu.

Wraz z wiekiem coraz większe znaczenie mają jednak rówieśnicy, media społecznościowe, reklamy i dostępność gotowej żywności. Dzieci są szczególnie podatne na kolorowe opakowania, znane postacie z filmów animowanych, konkursy i prezenty dodawane do produktów.

Nowe przepisy nie rozwiążą wszystkich problemów związanych z otyłością dzieci. Mają jednak sprawić, że od 1 września zdrowy wybór w szkole i przedszkolu stanie się łatwiejszy, a oferta sklepików oraz stołówek będzie lepiej odpowiadała potrzebom najmłodszych.