Ala, fot. i film: Muzeum w Koszalinie - 9 Listopada 2026 godz. 8:01
Dawni poszukiwacze rozkopali kurhan, ale minęli znajdujący się w nim pochówek o zaledwie kilka centymetrów. Dzięki temu archeolodzy z Muzeum w Koszalinie mogli w tym roku zbadać zachowany grób i odtworzyć sposób budowy monumentalnej mogiły w Pławnie. To jeden z najważniejszych rezultatów sezonu 2026, który przyniósł także rozpoznanie kolejnych cmentarzysk oraz przygotowania do utworzenia rezerwatu archeologicznego. Od końca maja do października pracownicy Działu Archeologii Muzeum w Koszalinie prowadzili badania na czterech cmentarzyskach kurhanowych: w Nowym Krakowie, Rekowie, Pławnie i Nożynie. Do tego doszły prace ratownicze w Karsince, związane z odkryciem brązowych naszyjników. Archeolodzy podkreślają, że był to wyjątkowo intensywny i owocny czas, szczególnie pod względem badań dawnych mogił.
Pławno: monumentalny kurhan i pochówek bez wyposażenia
Najciekawsze wyniki przyniósł dziewiąty sezon wykopalisk w Pławnie w gminie Czaplinek. Od połowy sierpnia do końca września badano cmentarzysko użytkowane w I–III wieku naszej ery przez ludność kultury wielbarskiej, wiązanej z Gotami przybyłymi ze Skandynawii.
Stanowisko znane jest przede wszystkim z kamiennych kręgów, jednak tegoroczne prace koncentrowały się na największym kurhanie, o średnicy około 19 metrów. Jego centralną część naruszono już w starożytności, a następnie podczas amatorskich wykopalisk pod koniec XIX wieku. Mimo tych ingerencji pierwotny grób ciałopalny przetrwał. Dawne wkopy ominęły go o kilka centymetrów.
Badacze odtworzyli kolejne etapy powstawania mogiły. Najpierw w niewielkiej jamie złożono spalone szczątki zmarłej osoby. Następnie ułożono kamienny bruk o średnicy około 16 metrów i usypano nad nim ziemny nasyp. Na szczycie stanęły dwa głazy o wysokości około półtora metra. Podobne kamienie rozmieszczono na obwodzie, co trzy metry, a całość otoczono rowem.
Zaskoczenie archeologów wzbudził brak wyposażenia grobowego. Budowa tak rozległej konstrukcji wymagała znacznego wysiłku, tymczasem przy pochowanej osobie nie znaleziono przedmiotów, które mogłyby dostarczyć dodatkowych informacji o zmarłym.
Równolegle badano płaską część cmentarzyska. Zarejestrowano tam dziewięć grobów, w tym sześć pochówków ciałopalnych popielnicowych, w których spalone szczątki umieszczono w naczyniach. Popielnice różniły się kształtem i zdobieniem. W dwóch znaleziono również brązowe zapinki i bransolety.
Kamienie ponownie wyznaczają dawną przestrzeń
W Pławnie prowadzono także rekonstrukcje. Odtworzono duży kurhan, ustawiając na jego szczycie dwie kamienne stele oraz przywracając część głazów otaczających nasyp. Kolejne kamienie wymagają wcześniejszego sklejenia. Zrekonstruowano również mniejszy kurhan, zbadany w 2020 roku.
Osobnym obiektem jest stela ustawiona w centrum kamiennego kręgu, badanego w poprzednich sezonach. Po sklejeniu kamień o długości trzech metrów ponownie osadzono w ziemi. Nad powierzchnię wystaje na około 2,5 metra. Według archeologów z Muzeum w Koszalinie to jedyny tego rodzaju obiekt w Polsce, a analogicznych przykładów należy szukać w Skandynawii. muzeumwkoszalinie.pl
Tegoroczne prace zamknęły pierwszy etap badań zwartego obszaru obejmującego jeden kamienny krąg, dwa kurhany i otaczającą je płaską część nekropoli. Po uporządkowaniu terenu i zakończeniu rekonstrukcji planowane jest utworzenie w 2027 roku rezerwatu archeologicznego. Mógłby on stać się kolejnym miejscem poznawania historii okolic Czaplinka.
Rekowo: jedna mogiła, dwie odległe epoki
W lipcu archeolodzy po raz czwarty pracowali na cmentarzysku w Rekowie w gminie Polanów. Znajduje się tam blisko 40 kurhanów, powstających zarówno we wczesnej epoce żelaza, w VIII–VII wieku przed naszą erą, jak i w okresie wpływów rzymskich, w I–II wieku naszej ery. Z tego stanowiska znany jest również odkryty wcześniej depozyt przedmiotów brązowych liczący ponad 3500 lat.
W tym sezonie zakończono badanie kurhanu numer 2. Potwierdzono, że usypano go we wczesnej epoce żelaza, a wiele stuleci później powiększono. Podobną historię miał zbadany wcześniej kurhan numer 1.
Tegoroczne znaleziska stanowiła głównie ceramika. Ważnym rezultatem było także lepsze rozpoznanie sposobu budowy mogił, zwłaszcza kamiennych konstrukcji znajdujących się pod nasypami.
Podczas pobytu w Rekowie ekipa przeprowadziła również badania ratownicze w pobliskiej Karsince. W czerwcu odkryto tam depozyt brązowych naszyjników z wczesnej epoki żelaza. Lipcowe prace przyniosły drobne fragmenty tych samych ozdób. Depozyt trafił do zbiorów Muzeum w Koszalinie.
Ponad sto kurhanów w okolicy Darłowa
Sezon rozpoczęły pod koniec maja badania w Nowym Krakowie koło Darłowa. Cmentarzysko liczy ponad sto nasypów i należy do największych tego typu nekropoli w regionie. Jeszcze w marcu Maciej Marczewski z firmy „Glesum” wykonał skanowanie laserowe stanowiska, pozwalające opracować dokładny numeryczny model terenu.
Tygodniowe wykopaliska miały pomóc w ustaleniu wieku cmentarzyska. Czas nie pozwalał na przebadanie kurhanu, dlatego wykopy założono między nasypami. Znalezione fragmenty ceramiki prawdopodobnie pochodzą z okresu wpływów rzymskich, z I–III wieku naszej ery. To wstępne ustalenie, które wymaga potwierdzenia w dalszych badaniach.
Nożyno: potwierdzone cmentarzysko, datowanie pozostaje otwarte
Ostatnim punktem sezonu były prace w Nożynie w gminie Czarna Dąbrówka. Sondaże przeprowadzono 19 i 20 października na zlecenie Wojewódzkiego Urzędu Ochrony Zabytków w Gdańsku, Delegatury w Słupsku.
Dwa wykopy potwierdziły obecność kolejnego cmentarzyska kurhanowego o konstrukcjach kamienno-ziemnych. Ceramika wskazuje na schyłek epoki brązu lub okres wpływów rzymskich. Zakres prac był zbyt mały, by rozstrzygnąć datowanie stanowiska. Archeolodzy liczą, że będą mogli tam wrócić.
Za wynikami stoją ludzie i miesiące pracy
W Pławnie codziennie pracowało średnio 18 osób. W badaniach uczestniczyli studenci archeologii z Gdańska, Poznania i Szczecina, a przez pierwsze dwa tygodnie także studentki Narodowego Uniwersytetu Pedagogicznego im. Dragomanowa w Kijowie. Wolontariusze przyjeżdżali z różnych części Polski, poświęcając wykopaliskom od kilku dni do kilku tygodni.
Badania w Pławnie organizowały Muzeum w Koszalinie i Stowarzyszenie Historyczno-Archeologiczne „Kamienne Kręgi”. Wsparcia finansowego i transportowego udzieliły Miasto i Gmina Czaplinek. Pomagały także Lokalna Organizacja Turystyczna w Czaplinku oraz nadleśnictwa Czaplinek, Manowo, Świerczyna i Złocieniec. Główne koszty organizacji wykopalisk od lat ponoszą Agata i Dariusz Jedlińscy, właściciele Ośrodka Sportu i Rekreacji w Starym Kaleńsku, gdzie gościła ekspedycja.
Prace w Nowym Krakowie wspierały Nadleśnictwo Sławno i Gmina Darłowo, która bezpłatnie zapewniła bazę noclegową. W Rekowie pomocy udzielały Nadleśnictwo Manowo i Gmina Polanów.
Zakończenie wykopalisk oznacza początek kolejnego etapu. Teraz zabytki wymagają inwentaryzacji i konserwacji, a dokumentacja opracowania. Dopiero połączenie wyników analiz z obserwacjami terenowymi pozwoli pełniej opisać historię badanych miejsc i ludzi, którzy pozostawili po sobie kamienne kręgi, kurhany oraz pochówki.