Wciąż omijamy badania przesiewowe. SMS-y i mojeIKP mają to zmienić

Badania przesiewowe są przeznaczone dla osób zdrowych, u których nie występują jeszcze objawy choroby. Paradoksalnie właśnie dobre samopoczucie często staje się powodem odkładania profilaktyki.

Wolne terminy czekają na pacjentki

Według danych Ministerstwa Zdrowia 6 sierpnia 2026 roku w centralnej e-rejestracji dostępnych było ponad 384 tys. terminów na mammografię oraz przeszło 445 tys. terminów na test HPV HR w ciągu kolejnych 90 dni.

Mimo dużej dostępności badań zgłaszalność pozostaje niska. Z programu profilaktyki raka piersi skorzystało w ciągu dwóch lat 32,77 proc. uprawnionych kobiet. Z badań przesiewowych w kierunku raka jelita grubego korzysta niespełna 17 proc. osób spełniających kryteria programu.

Na tle Unii Europejskiej szczególnie słabo wypada profilaktyka raka szyjki macicy. Według danych Eurostatu w 2023 roku badaniom przesiewowym poddało się niespełna 10,9 proc. Polek w wieku od 20 do 69 lat. W Szwecji, Czechach i Słowenii odsetek ten wynosił od 74 do 78 proc.

Brak objawów nie oznacza braku zagrożenia

Dagmara Mokwa z Zakładu Profilaktyki Nowotworów Narodowego Instytutu Onkologii zwraca uwagę, że osoby czujące się zdrowo często nie widzą potrzeby wykonywania badań. Barierami są również wcześniejsze doświadczenia z ochroną zdrowia, obawa przed dyskomfortem, brak czasu oraz odległość od placówki.

Tymczasem choroba nowotworowa może rozwijać się przez wiele lat bez wyraźnych dolegliwości. Badania przesiewowe mają wykryć zmiany na etapie, na którym szanse skutecznego leczenia są największe.

Wiadomość dopasowana do pacjentki

Ministerstwo Zdrowia rozpoczęło nowy model komunikacji od profilaktyki raka piersi. Pierwsze informacje skierowano do kobiet, które ukończyły 45 lat i po raz pierwszy mogą skorzystać z bezpłatnej mammografii.

Kolejne wiadomości mają trafić do kobiet w wieku od 46 do 74 lat. Resort planuje wysłać SMS-y do ponad 1,338 mln kobiet, a powiadomienia w aplikacji mojeIKP do przeszło 892 tys. użytkowniczek.

Komunikat ma nie tylko przypominać o badaniu. Powinien również wskazać, że mammografia jest bezpłatna, nie wymaga skierowania oraz że miejsce i termin można wybrać przez Internetowe Konto Pacjenta albo aplikację mojeIKP. Szczegóły akcji publikuje Ministerstwo Zdrowia.

Przypomnienia również o teście HPV HR

Następny etap kampanii obejmie profilaktykę raka szyjki macicy. Bezpłatny test HPV HR przysługuje kobietom w wieku od 25 do 64 lat i również nie wymaga skierowania.

SMS-y mają otrzymać ponad 2,178 mln kobiet w wieku 25–62 lata, a powiadomienia w aplikacji mojeIKP – ponad 1,72 mln. Osobna wiadomość zostanie skierowana do 63-latek, którym kończy się okres uprawniający do skorzystania z programu.

Od 1 sierpnia 2026 roku test HPV HR zastąpił tradycyjną cytologię jako podstawowe badanie w publicznym programie profilaktycznym. Wykrywa materiał genetyczny wirusa brodawczaka ludzkiego wysokiego ryzyka. Jeśli wynik okaże się dodatni, na podstawie tej samej próbki wykonywana jest cytologia na podłożu płynnym. NFZ wyjaśnia, że z badania można skorzystać bez skierowania.

Dostępność terminów nie wystarczy, jeżeli informacja nie dotrze bezpośrednio do osób uprawnionych. Nowe powiadomienia mają skrócić drogę od przypomnienia o profilaktyce do wyboru konkretnego miejsca i terminu badania.