Zachodniopomorskie: ponad 1 mln zł oszczędności po kontrolach ZUS

Kontrole prowadzone przez ZUS mają dwa podstawowe cele. Pierwszy dotyczy prawidłowości orzekania o czasowej niezdolności do pracy, drugi zaś sprawdza, czy osoba przebywająca na zwolnieniu lekarskim wykorzystuje je zgodnie z przeznaczeniem.

W przypadku kontroli medycznych lekarze orzecznicy weryfikują, czy pacjent rzeczywiście pozostaje niezdolny do pracy, czy też zwolnienie powinno zostać skrócone. Od stycznia do grudnia 2025 roku w Zachodniopomorskiem 363 sprawy zakończyły się skorygowaniem zwolnienia lekarskiego. W oddziale szczecińskim było to 185 przypadków, a w koszalińskim 178. Łączna kwota oszczędności z tego tytułu wyniosła 330 tys. zł po 165,2 tys. zł w Szczecinie i 164,8 tys. zł w Koszalinie.

Drugi rodzaj kontroli dotyczy sposobu wykorzystywania zwolnienia. ZUS sprawdza, czy osoba przebywająca na L4 nie wykonuje pracy zarobkowej albo innych czynności, które mogą utrudniać powrót do zdrowia. Jeśli kontrola wykaże nieprawidłowości, wypłata świadczenia zostaje wstrzymana, a już wypłacone środki trzeba zwrócić.

W 2025 roku w województwie zachodniopomorskim 668 osób nieprawidłowo wykorzystywało zwolnienie lekarskie. W Szczecinie takich przypadków było 316, a w Koszalinie 352. Łączna kwota wstrzymanych zasiłków z tego tytułu wyniosła 701,3 tys. zł, z czego 447,9 tys. zł przypadło na Szczecin, a 253,4 tys. zł na Koszalin.

Jak podkreśla ZUS, nie da się stworzyć zamkniętego katalogu zachowań, które zawsze będą uznane za nadużycie. Zwolnienie lekarskie ma służyć przede wszystkim odzyskaniu zdrowia i zdolności do pracy. Każda aktywność, która jest powszechnie uznawana za nieodpowiednią dla osoby chorej albo budzi wątpliwości co do jej rzeczywistego stanu zdrowia, może zostać potraktowana jako nieprawidłowe wykorzystanie zwolnienia.

Do najczęstszych naruszeń należą przede wszystkim: świadczenie pracy (legalnie lub nielegalnie) dla innego podmiotu, na przykład praca jako taksówkarz, w restauracji czy we własnej firmie. ZUS wskazuje także na wyjazdy wypoczynkowe, krajowe i zagraniczne, udział w szkoleniach, kursach, zebraniach czy naradach, a także obecność na uroczystościach rodzinnych, wydarzeniach kulturalnych i sportowych. Wśród nieprawidłowości wymieniane są również remonty i prace porządkowe, takie jak budowa domu, naprawa dachu czy malowanie.

Przed osobami korzystającymi ze zwolnień lekarskich, ale także przed samym systemem kontroli, stoją jednak ważne zmiany. Część nowych przepisów ma wejść w życie 13 kwietnia. Jedną z najważniejszych nowości będzie możliwość wykonania podczas zwolnienia czynności incydentalnej, która nie spowoduje utraty zasiłku. Ustawa wprowadza definicję takiego działania. Kontrolerzy zyskają także możliwość wylegitymowania osoby kontrolowanej oraz wejścia do miejsca przeprowadzania kontroli.

Kolejne zmiany zaplanowano na 1 stycznia 2027 roku. Wówczas możliwe będzie korzystanie z e-ZLA u jednego pracodawcy i jednoczesne wykonywanie pracy u drugiego, jeśli pozwoli na to charakter tego zatrudnienia. Zmienią się także zasady orzecznictwa lekarskiego w ZUS. Co do zasady ma ono być jednoosobowe, również przy ponownym rozpatrywaniu sprawy, choć w przypadkach bardziej skomplikowanych pacjenta nadal będzie badać trzech lekarzy. Termin wydania orzeczenia ma wynosić 30 dni.

Nowością będzie również możliwość przeprowadzenia przez lekarza orzecznika e-wizyty, jeśli badanie stacjonarne nie będzie konieczne. Samo orzeczenie lekarskie ma przybrać formę elektroniczną, a dokument papierowy będzie wydawany jedynie wtedy, gdy doręczenie online okaże się niemożliwe albo gdy pacjent wyraźnie o niego poprosi.

Dane z Zachodniopomorskiego pokazują, że kontrole ZUS nie są jedynie formalnością. Dla instytucji oznaczają realne oszczędności, a dla ubezpieczonych stanowią wyraźny sygnał, że zwolnienie lekarskie to czas przeznaczony na leczenie i powrót do zdrowia, a nie na aktywności niezwiązane z rekonwalescencją.