„Blask prymitywizmu” w Muzeum w Koszalinie. O ludowości w sztuce współczesnej

Prymitywizm: źródła i motywacje

W centrum spotkania znalazły się zagadnienia, które od ponad stu lat rozpalają wyobraźnię twórców: upraszczanie formy, zwrot ku ekspresji, surowości i spontaniczności oraz poszukiwanie alternatywy wobec akademickich kanonów. Prowadzący przypomniał, że prymitywizm w sztuce nie jest jednorodnym stylem, lecz zjawiskiem o wielu źródłach, inspirowanym zarówno kulturami pozaeuropejskimi, jak i rodzimą tradycją ludową.

Wykład stawiał pytania o to, dlaczego kultura wsi, często postrzegana przez pryzmat prostoty i wyobrażonej „pierwotności”, stała się dla artystów tak ważnym punktem odniesienia. Czy była to ucieczka od nowoczesności? A może przeciwnie – próba stworzenia nowego języka sztuki, zdolnego wyrazić napięcia gwałtownie zmieniającego się świata?

„Zwrot ludowy” – moda czy potrzeba?

Istotnym wątkiem spotkania była aktualność tematu. Łukasz Rozmarynowski wskazał, że współczesne zainteresowanie ludowością nie jest jedynie estetyczną fascynacją. Coraz częściej bywa interpretowane jako próba odzyskania wypartej historii albo krytyczny komentarz do współczesnych napięć społecznych i tożsamościowych. To właśnie dlatego prymitywizujące strategie formalne  i sama opowieść o wsi – nie tracą na znaczeniu.

W tym kontekście przywołano również rosnące zainteresowanie „ludowym” dziedzictwem w kulturze popularnej. Jednym z przykładów stała się szeroko komentowana książka „Chłopki. Opowieść o naszych babkach” autorstwa Joanny Kuciel-Frydryszak, która w ostatnim czasie stała się ważnym punktem odniesienia dla debat o pamięci, klasie i doświadczeniu kobiet na wsi.

Od przełomu XIX i XX wieku do współczesności

Uczestnicy wykładu wspólnie prześledzili historię najważniejszych realizacji artystycznych podejmujących tematykę wsi – od dzieł sztuki światowej i polskiej przełomu XIX i XX wieku, przez awangardowe poszukiwania formalne, po współczesne praktyki, które na nowo czytają ludowość i „pierwotność”. Rozmarynowski omawiał zarówno genezy zjawisk, jak i ich ideowe oraz formalne uwarunkowania, zwracając uwagę na to, jak zmieniały się sposoby interpretowania motywów ludowych w różnych momentach historii.

Nie zabrakło odniesień do twórców działających w Polsce, którzy w ostatnich dekadach świadomie i krytycznie wracają do dziedzictwa wsi. Wśród nich pojawili się m.in. Daniel Rycharski oraz Małgorzata Mycek – artystka, której prace można oglądać na wystawie w Muzeum w Koszalinie.

Wystawa „Wielkie przesilenie” jako punkt odniesienia

Ważną częścią spotkania były także omówienia dzieł prezentowanych na aktualnej ekspozycji „Wielkie przesilenie. Dożynki Centralne ’75 w Koszalinie”. W tym kontekście przywołano prace twórców takich jak Władysław Strzemiński, Henryk Stażewski czy Władysław Hasior, pokazując, jak motywy ludowe oraz prymitywizujące strategie formalne funkcjonowały w sztuce nowoczesnej – i jak są dziś reinterpretowane w ramach współczesnych narracji wystawienniczych.

Wykład unaocznił, że „ludowość” w sztuce nie musi oznaczać nostalgii. Może być narzędziem formalnego eksperymentu, ale też językiem opowieści o pamięci, historii i tożsamości. To właśnie w tej wieloznaczności tkwi tytułowy „blask prymitywizmu” – zjawiska, które nieustannie powraca, bo pozwala sztuce na nowo zadawać pytania o to, kim jesteśmy i skąd pochodzimy.

Co dalej w cyklu „Sztuko-zbliżenia”?

Muzeum w Koszalinie zapowiada, że kolejne spotkanie z cyklu „Sztuko-zbliżenia” zostanie poświęcone feminizmowi. Szczegóły mają być podawane na bieżąco w komunikatach muzeum.