Historia budowy spalarni w Koszalinie — od protestów po nowoczesną instalację energetyczną (2008–2025)

Kiedy 30 grudnia 2025 r. Przedsiębiorstwo Gospodarki Komunalnej (PGK) w Koszalinie ogłosiło nowy przetarg na „budowę instalacji termicznego przekształcania odpadów komunalnych”, mało kto był zaskoczony, że to już trzecie podejście do tej inwestycji. Poprzednie postępowania kończyły się fiaskiem, bo oferty wykonawców przekraczały możliwości finansowe samorządu – najniższe propozycje sięgały 303 mln zł w pierwszym przetargu i 277 mln zł w drugim, podczas gdy PGK miało do dyspozycji ok. 240 mln zł. Mimo dotacji i pożyczki z Narodowego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej (NFOŚiGW) w wysokości 201 mln zł (72 mln zł bezzwrotnej dotacji i 129 mln zł pożyczki), wykonawcy wyceniali prace znacznie drożej. Nowy przetarg – co się zmieniło? Prezydent Koszalina Tomasz Sobieraj przyznał, że kolejne otwarcie postępowania jest „wymuszone” i wiąże się przede wszystkim z przesunięciem terminu realizacji. „Tym razem dostaliśmy zgodę Narodowego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej na wydłużenie terminu realizacji do 2029 roku. Mam nadzieję, że wpłynie to na zmianę ceny oraz liczbę ofert, które będziemy mogli rozpatrywać” - zapewnił.  W dokumentacji przetargowej podano, że wykonawca ma przygotować projekt, dostarczyć urządzenia i zrealizować roboty budowlane tak, aby instalacja powstała do 30 czerwca 2029 r.. To kluczowa różnica w stosunku do poprzednich przetargów, w których zakładano oddanie zakładu do końca 2026 r. Zmieniono także podejście do budżetu. Choć wciąż oficjalnie nie podano górnej granicy, władze szacują koszt budowy na nawet 300 mln zł.  Podkreśla się, że finansowanie będzie pochodzić z NFOŚiGW – zarówno w formie dotacji, jak i preferencyjnej pożyczki – a brakującą część pokryje miasto. Dłuższy termin ma umożliwić wykonawcom rozłożenie robót w czasie i zaproponowanie niższych stawek. Gdzie i po co ta spalarnia?   Projektowany zakład ma powstać na terenie Specjalnej Strefy Ekonomicznej w Koszalinie, na działkach przy ul. H. Cegielskiego. W odróżnieniu od dawnych planów (które zakładały lokalizację przy ul. Słowiańskiej), wybór strefy ekonomicznej zmniejsza konflikty społeczne, a jednocześnie zapewnia dogodny dojazd dla ciężkich pojazdów. Instalacja ma obsługiwać Koszalin oraz gminy powiatu koszalińskiego i kilka miast, które zadeklarowały przekazanie frakcji energetycznej odpadów – m.in. Kołobrzeg, Darłowo i Sławno.  Zgodnie z założeniami inwestycji, spalarnia będzie przetwarzać ok. 30 tys. ton odpadów rocznie, wytwarzając jednocześnie ponad 100 tys. GJ ciepła i około 18 tys. MWh energii elektrycznej. Wyprodukowana energia ma trafiać do miejskiej sieci ciepłowniczej, co pozwoli ustabilizować ceny ogrzewania i prądu. Wprawdzie w Polsce spalarni wciąż jest niewiele, ale przykład Portu Czystej Energii w Gdańsku pokazuje, że nowoczesne obiekty nie tylko ograniczają składowanie odpadów, lecz także wzmacniają bezpieczeństwo energetyczne regionu.    Dlaczego Koszalinowi tak zależy? Obecnie wszystkie koszalińskie śmieci wymagające spalenia trafiają do spalarni w Szczecinie, a miasto płaci za ich transport i utylizację „dość duże pieniądze”.  Własny zakład pozwoliłby nie tylko zaoszczędzić na przewozie odpadów, lecz także odzyskać energię. Koszalin liczy, że inwestycja zmniejszy opłaty dla mieszkańców, ograniczy emisję CO₂ i wpisze się w strategię gospodarki obiegu zamkniętego. Od 2013 do 2025 – historia niekończącej się inwestycji Plany budowy spalarni w Koszalinie sięgają nawet 2013 roku, kiedy dzielono inwestycję na etapy i szacowano jej koszt na ponad 400 mln zł. W 2022 r. PGK Koszalin uzyskało 201 mln zł wsparcia z NFOŚiGW, co miało przyspieszyć prace. Jednak kolejne przetargi okazały się zbyt drogie – w jednym z nich najtańsza oferta wyniosła 277,6 mln zł. W 2025 r. władze miasta zapowiadały, że zmienią zakres i rozłożą zadanie w czasie, aby dopasować budżet do sytuacji na rynku budowlanym. Co dalej? Nowy przetarg jest otwarty dla jednego wykonawcy (zamówienie nie przewiduje podziału na części) i prowadzony w trybie przetargu nieograniczonego. Zgodnie z dokumentacją, oferta musi obejmować wszystkie elementy inwestycji – od projektu po montaż i rozruch instalacji – i zapewnić wykonanie prac w sposób zgodny z najlepszymi dostępnymi technologiami (BAT). PGK liczy na to, że dłuższy termin i klarowne zasady skłonią więcej firm do złożenia konkurencyjnych ofert. Koszalińska spalarnia odpadów jest potrzebna i wyczekiwana. Jest również sprawdzianem dla lokalnej administracji – czy potrafi skutecznie zrealizować skomplikowaną inwestycję środowiskową. W czasach rosnących opłat za energię i zaostrzenia przepisów o gospodarce odpadami miasto nie może sobie pozwolić na kolejne lata bez własnego zakładu. Nowy przetarg jest więc nie tylko „kolejną próbą”, lecz także testem cierpliwości mieszkańców i skuteczności władz.

Koszalin w 2025 r. utrwalił wizerunek miasta, które jednocześnie nadrabia wieloletnie zaległości i próbuje przestawić się na tory nowoczesnego, bardziej zielonego rozwoju. Skala przedsięwzięć jest duża już na poziomie deklaracji budżetowych: ponad 163 mln zł zapisanych na inwestycje w budżecie gminy, a do tego dziesiątki milionów złotych dotacji krajowych i unijnych, w tym pakiet ponad 86 mln zł pozyskany na trzy strategiczne projekty o łącznej wartości 122 mln zł. Taki montaż finansowy ma wyraźny cel: maksymalnie wykorzystać zewnętrzne źródła, ograniczając presję na lokalny budżet, ale jednocześnie wymaga zdolności do prowadzenia wielu budów równolegle – logistycznie, kadrowo i komunikacyjnie. W praktyce 2025 r. stał się rokiem, w którym inwestycje zaczęły wpływać na codzienność mieszkańców bardziej niż kiedykolwiek: przez utrudnienia na kluczowych ulicach, reorganizację transportu, przeobrażenia w przestrzeni publicznej, a także wzrost oczekiwań wobec jakości usług miejskich. Pytanie nie brzmi już „czy inwestować”, tylko: czy miasto utrzyma tempo bez kosztów społecznych?  Tak zmienia się Koszalin: wybrane inwestycje: Transport i drogi: modernizacja kręgosłupa miasta oraz presja na cierpliwość mieszkańców Najważniejszym symbolem tej dekady inwestycyjnej pozostaje przebudowa ul. Zwycięstwa – projekt rozpisany na lata 2024–2027, łączący twardą infrastrukturę (wymiana sieci wodociągowej, wzmocnienie konstrukcji jezdni) z przebudową układu drogowego (rondo, skrzyżowania). W 2025 r. inwestycja ma znaczenie także społeczne. Na pytanie: miasta buduje się dla ludzi czy dla samochodów odpowiedzi koszalinian są bardzo podzielone.  Dziś koszalinianie nadal mają problem ze zrozumieniem, że modernizacja jednej z osi komunikacyjnej – to nie „nowy asfalt” i kolejny pas ruchu (w wielu miastach na świecie istnieją już ulice z kilkoma,  kilkunastoma pasami ruchu, a mimo to korki są nadal) ale to przebudowa funkcji ulicy, która ma zmienić centrum miasta w cichsze, bardziej zielone, bezpieczne i przyjazne dla ludzi.  Równoległe remonty ulic lokalnych – jak Na Skwierzynkę czy Spasowskiego pokazują, że miasto nie chce ograniczać się do jednego „flagowca”. To podejście ma zaletę: rozkłada korzyści na więcej osiedli. Szczególnie ciekawy jest wątek planowanej na 2027 r. przebudowy ul. Świętego Wojciecha wraz z łącznikiem Kamieniarska–Strażacka, istotnym dla uruchomienia nowej linii autobusowej. Tu widać zmianę myślenia: drogi nie są budowane „same dla siebie”, tylko jako element większej układanki transportowej.    Komunikacja publiczna: technologia ma uporządkować system, ale nie zastąpi dobrej oferty Dużym skokiem jakościowym ma być inteligentny system sprzedaży biletów i informacji pasażerskiej (ITS) wart ponad 58 mln zł: biletomaty stacjonarne i pokładowe, nowe wiaty, tablice LED. W teorii to inwestycja „miękka”, ale w praktyce wizerunkowo bardzo twarda – bo pasażer ocenia transport publiczny po tym, czy jest prosto, przewidywalnie i czytelnie. Jednocześnie trzeba powiedzieć wprost: ITS nie rozwiąże problemów, jeśli rozkłady, częstotliwość i priorytety dla autobusów nie nadążą za oczekiwaniami. Technologia może zwiększyć wygodę i zaufanie do systemu, ale nie zastąpi realnej konkurencyjności komunikacji publicznej wobec auta. Dlatego MZK Koszalin zamawia aż 30 autobusów: 15 nowych z dzierżawy i 15 hybryd z drugiej ręki!    Jamno i mobilność zrównoważona: inwestycja w węzeł, inwestycja w zmianę nawyków Planowane centrum przesiadkowe w Jamnie (48,83 mln zł, duży udział dofinansowania unijnego; horyzont 2025–2029) to projekt z pogranicza transportu i rozwoju przestrzennego. Ma stać się „bramą” dla dojazdów z obszarów peryferyjnych, łącząc Park & Ride, Bike & Ride, rower miejski, poczekalnię, a nawet wątki komunikacji wodnej. W tle jest najważniejszy cel: zmniejszenie emisji CO₂ i ruchu samochodowego w mieście. Sukces tego projektu wymaga nie tylko budowy, ale i konsekwentnej polityki transportowej po oddaniu węzła.   Mieszkalnictwo i strefa ekonomiczna: duże pieniądze, duże oczekiwania Jednym z najbardziej ambitnych zadań jest przygotowanie infrastruktury pod inwestycje w koszalińskiej podstrefie Słupskiej SSE – 104 mln zł (prawie w całości z dotacji w ramach Polskiego Ładu). Uzbrojenie 32 ha terenów (sieci, drogi, oświetlenie) to klasyczna inwestycja „pod przyszłość”: jej sens ujawnia się dopiero wtedy, gdy pojawią się inwestorzy i miejsca pracy. To ruch racjonalny, ale wymagający: im większa inwestycja w tereny, tym większa presja na szybkie efekty. A efekty zależą od czynników zewnętrznych (kondycja gospodarki, decyzje firm, konkurencja innych miast). Dlatego kluczowe będzie to, czy Koszalin równolegle zadba o „miękkie” elementy przyciągania biznesu: obsługę inwestora, planowanie przestrzenne, dostępność kadr, mieszkalnictwo. W samym mieszkalnictwie ważną rolę odgrywa KTBS – zapowiedź etapowej budowy mieszkań (57 lokali w 2025 r., 98 w 2026 r., 57 w 2027 r. na osiedlu Unii Europejskiej) oraz modernizacje zasobu. Ten kierunek odpowiada na realny problem: dostępność mieszkań i stabilne czynsze dla osób, które nie mieszczą się w kryteriach lokali komunalnych, a jednocześnie nie chcą lub nie mogą kupować na kredyt.   Edukacja i infrastruktura społeczna: inwestycje „bez fajerwerków”, ale o wysokiej stopie zwrotu Adaptacja budynku byłego Gimnazjum nr 2 na potrzeby Zespołu Szkół nr 12 to przykład inwestycji, która rzadko budzi emocje, ale realnie wpływa na jakość usług publicznych. Podobnie programy dla najmłodszych: modernizacje placów zabaw przy żłobkach  i  budowa nowego żłobka  ze 100 miejscami. To właśnie takie projekty najczęściej „domykają” społeczną stronę rozwoju: nie tylko budujemy, ale ułatwiamy życie rodzinom, wspieramy aktywność zawodową rodziców, stabilizujemy demografię.   Ekologia i bezpieczeństwo: retencja i odchodzenie od węgla Dwa największe filary ekologiczne 2025 r. to retencja i energetyka. Program „Koszalin chwyta deszcz” (11 zbiorników retencyjnych, łącznie ok. 15 tys. m³) odpowiada na rosnące ryzyka klimatyczne: intensywne opady i lokalne podtopienia. Takie inwestycje są niewidoczne „na co dzień”, ale ich wartość ujawnia się w kryzysie. O sukcesie zdecyduje nie tylko budowa zbiorników, lecz także utrzymanie systemu i włączanie rozwiązań retencyjnych w kolejne inwestycje drogowe oraz przestrzeń publiczną. Ponadto poważnej modernizacji zostanie poddana oczyszczalnia ścieków w Jamnie.  Z kolei budowa gazowej elektrociepłowni kogeneracyjnej z magazynem ciepła oraz budowa nowoczesnego kotła na biomasę ma ograniczać spalanie węgla i emisje CO₂. To krok w stronę czystszej energetyki miejskiej.  I wreszcie sprawa budowy przez PGK Instalacji Termicznego Przekształcania Odpadów Komunalnych (spalarni). Mamy nadzieje, że w przyszłym roku przetarg na realizacje tej inwestycji wyłoni wreszcie wykonawcę, a dzięki niemu zyskamy nie tylko zagospodarowanie resztkowych odpadów komunalnych, produkcję energii cieplnej i elektrycznej ale i stabilizację cen za usługi w regionie. Na horyzoncie są także Ekofuturium  i Cognitarium. Ten pierwszy to park naukowo-edukacyjny (nakłady rzędu 150 mln zł, realizacja do 2029 r.). To projekt o potencjale wizerunkowym i turystycznym, ale też wymagający, bo sukces takich obiektów zależy od programu, frekwencji i trwałego finansowania działań edukacyjnych – a nie tylko od efektownej infrastruktury. A drugi to Centrum Wiedzy i Nauki. Ma być miejscem gromadzenia i przekazywania wiedzy, z nowoczesną architekturą i funkcjami edukacyjno-badawczymi.    Sport i rekreacja: infrastruktura dla aktywności, infrastruktura dla tożsamości W 2025 r. miasto jednocześnie kończy i rozpoczyna duże inwestycje sportowe. Zakończone Euroboisko przy ZOS Gwardia (9,3 mln zł) oraz modernizacje przyszkolnych obiektów podnoszą dostępność sportu „blisko domu”. To także remont niecki basenu przy ul. Głowackiego. Z kolei Piłkarskie Centrum Treningowe przy ul. Rekreacyjnej (ok. 35 mln zł,) to projekt aspiracyjny – ma wzmacniać szkolenie, przyciągać wydarzenia i budować sportową markę miasta. Tego typu inwestycje są często oceniane emocjonalnie („czy to potrzebne?”), ale ich sens bywa szerszy: sport i rekreacja działają jak infrastruktura zdrowia publicznego, integracji i atrakcyjności miasta dla młodych rodzin. Pytanie nie brzmi więc „sport czy nie”, tylko czy inwestycje będą powszechnie dostępne i czy będą żyły przez cały tydzień.   Inwestycje w włączenie społeczne: mieszkania dla osób z niepełnosprawnościami i rozwój ZAZ Wśród „dobrych wiadomości” z 2025 r. szczególne znaczenie ma przekazanie PSONI Koło w Koszalinie działki pod budowę budynku z 12 mieszkaniami dla osób z niepełnosprawnościami wraz z infrastrukturą towarzyszącą; PFRON przeznaczył na to 7,5 mln zł. To przykład polityki miejskiej, która nie kończy się na deklaracjach – przekłada się na konkret: mieszkalnictwo wspierane, bezpieczeństwo i niezależność osób, które często pozostają poza głównym nurtem inwestycyjnych narracji. Istotny jest również projekt „Rozwój infrastruktury Zakładu Aktywności Zawodowej w Koszalinie” realizowany przez Gminę Miasto Koszalin w partnerstwie z Fundacją „Zdążyć z Miłością”. W praktyce to inwestowanie w rynek pracy i aktywizację – obszar, który zwykle przynosi najwyższy zwrot społeczny. .    Koszalin w 2025 r. to początek trwałej zmiany  Dziś Koszalin nie tylko „buduje” – on przebudowuje swoją logikę rozwoju: od punktowych remontów do pakietów projektów łączących transport, ekologię, mieszkalnictwo i jakość życia. Kluczowym zasobem miasta stają się dziś nie tylko pieniądze (choć skala dotacji jest imponująca), ale zdolność do koordynacji oraz utrzymania społecznej akceptacji w czasie nieuniknionych utrudnień.   Patryk Brzeskot