Od października nowe zasady dla konsumentów: start systemu kaucyjnego w Polsce

Konsumenci zwrócili ponad 5 mld opakowań w pierwszym roku działania systemu kaucyjnego w Polsce. Rosnąca skala zbiórki oznacza jednak wyzwania dla sklepów, operatorów i samorządów. O wpływie systemu na gospodarkę odpadami rozmawiają uczestnicy konferencji „Biznes i Środowisko”, która dziś rozpoczęła się w Szczecinie.  "Dobra rozmowa, wymiana doświadczeń i konkretne rozwiązania – właśnie tego potrzebujemy, by budować zielone Pomorze Zachodnie” – napisał Jakub Kowalik, wicemarszałek województwa. Podkreślił potrzebę wymiany doświadczeń i poszukiwania praktycznych rozwiązań wobec wyzwań organizacyjnych, prawnych i finansowych.   Co system kaucyjny zmienia dla gmin? Pierwszy dzień konferencji poświęcono skutkom funkcjonowania systemu dla gospodarki komunalnej. Program obejmuje prezentację poziomów recyklingu w gminach regionu, omówienie wpływu opakowań kaucyjnych na lokalne systemy gospodarowania odpadami oraz regionalnych instrumentów wsparcia. Zaplanowano również debatę „System kaucyjny – szansa czy logistyczny koszmar?” i Forum Ekologiczne.    Spotkanie odbywa się w siedzibie Urzędu Marszałkowskiego przy ul. Piłsudskiego 40 w Szczecinie. Z perspektywy Koszalina i innych gmin Pomorza Zachodniego poruszane zagadnienia dotyczą organizacji zbiórki, planowania kosztów i osiągania wymaganych poziomów recyklingu.    Pierwszy rok: miliardy zwrotów i codzienne problemy System kaucyjny uruchomiono 1 października 2025 roku. W ostatnich miesiącach liczba zwracanych opakowań sięga już kilkuset milionów miesięcznie. Według Ministerstwa Klimatu i Środowiska w kraju działa ponad 65,5 tys. punktów zwrotu, w tym 23,5 tys. lokalizacji wyposażonych w automaty. Za pośrednictwem tych urządzeń odbywa się 90 proc. wszystkich zwrotów. Niemal połowę punktów stanowią małe sklepy, które dołączyły do systemu dobrowolnie.  Raport „Od uczestnictwa do rutyny. Indeks Adaptacji Kaucja.pl 2026” wskazuje, że 93 proc. badanych przynajmniej raz skorzystało z systemu, a 83 proc. robi to co najmniej raz w miesiącu. KAUCJA.PL – Krajowy System Kaucyjny Wśród korzystających 87 proc. deklaruje oddawanie większości lub niemal wszystkich opakowań objętych kaucją. Po 81 proc. badanych ocenia zwrot jako łatwy i przewidywalny. Jednocześnie w ciągu trzech miesięcy użytkownicy automatów deklarowali, że przynajmniej raz: 78 proc. trafiło na pełne urządzenie; 69 proc. napotkało niesprawny automat; 60 proc. spotkało się z odrzuceniem opakowania.  Są to odsetki osób, które doświadczyły danego problemu, a nie udział nieudanych zwrotów. Wśród oczekiwanych usprawnień badani wskazywali sprawniejsze i rzadziej przepełnione automaty (48 proc.), więcej punktów w pobliżu domu lub pracy (41 proc.) oraz krótszy czas oddawania opakowań (34 proc.).  Handel chce sprawniejszej logistyki Ogólnopolskie doświadczenia pierwszego roku były także tematem konferencji Kaucja 360, która odbyła się 1 października w Warszawie. W wypowiedziach dla agencji Newseria przedstawiciele branży wskazują, że tempo wzrostu zbiórki wymaga szybkiego dostosowywania procesów logistycznych i operacyjnych. Agnieszka Koc, dyrektorka ds. ochrony środowiska i zrównoważonego rozwoju w Jeronimo Martins Polska, zwraca uwagę na ogromny wzrost liczby oddawanych opakowań. Jej zdaniem kolejny rok powinien służyć przede wszystkim usprawnianiu już wdrożonych rozwiązań, odbioru opakowań i obsługi zbiórki oraz poprawie efektywności kosztowej. Joanna Kasowska, dyrektorka ds. jakości i standardów zarządzania żywnością w Grupie Żabka, podkreśla znaczenie stabilnych wymagań prawnych, dostępności punktów zwrotu i współpracy między uczestnikami systemu. Postuluje też wspólne forum operatorów i handlu, pozwalające uzgadniać rozwiązania dotyczące oznakowania, rozliczeń oraz sposobów oddawania konsumentom kaucji. Jednym z kierunków rozwoju mogą być automaty przyjmujące wiele opakowań jednocześnie. Konrad Robak, dyrektor zarządzający Tomra Collection Polska, wskazuje na urządzenia, do których można wsypać zawartość całego worka puszek i butelek PET. Takie rozwiązania mają skracać czas zwrotu; w Polsce są jeszcze rzadkością. Dłuższa ważność bonów i kaucja na „małpki” w planach Ministerstwo Klimatu i Środowiska zapowiada zmiany ustawowe dotyczące wydłużenia ważności bonów z automatów do 90 dni. Część sieci handlowych już dobrowolnie wydłużyła terminy ich realizacji. Resort pracuje także nad objęciem systemem jednorazowych szklanych butelek po alkoholu o pojemności do 300 ml, czyli tzw. małpek. Są to zapowiedzi zmian, wymagających przyjęcia przepisów i zapewnienia czasu na dostosowanie infrastruktury.  Według danych resortu przytoczonych w materiale Newserii poziom zwrotu opakowań w Polsce na koniec września 2026 roku wynosił około 60 proc. Unijny cel na 2029 rok to selektywna zbiórka co najmniej 90 proc. masy jednorazowych plastikowych butelek i metalowych opakowań na napoje o pojemności do 3 litrów. Sama częstotliwość korzystania z systemu przez konsumentów nie oznacza jeszcze osiągnięcia wymaganego poziomu zbiórki. Konferencja „Biznes i Środowisko” potrwa do 8 października. Drugiego dnia uczestnicy zajmą się ograniczaniem marnowania żywności i gospodarowaniem zasobami w hotelach, restauracjach oraz cateringu.