Koszalin 2022 w liczbach, czyli Raport o stanie miasta

Koszalin od dawna żyje w osobliwym rozkroku. Z jednej strony wciąż lubimy myśleć o sobie jak o ważnym mieście regionu, z ambicjami, historią, uczelniami, kulturą, coraz lepszą infrastrukturą i aspiracją, by być czymś więcej niż tylko przystankiem między Szczecinem, Trójmiastem a nadmorskim sezonem. Z drugiej strony statystyka, ta najbardziej brutalna z publicznych komentatorek, co roku przypomina nam jedno: mieszkańców ubywa. I nie jest to już chwilowe wahnięcie ani przejściowy problem, lecz proces, który zaczyna definiować przyszłość miasta. Demografia nie budzi emocji tak jak polityczne awantury, drogowe inwestycje czy miejskie spory o parkingi. Nie da się jej łatwo sfotografować, przeciąć wstęgi ani ogłosić sukcesem na konferencji prasowej. A jednak to właśnie ona zadecyduje o tym, czy Koszalin będzie się rozwijał, czy tylko trwał. Bo miasto bez ludzi, bez młodych, bez dzieci, bez nowych rodzin i bez energii społecznej może mieć piękne place, odnowione ulice i ambitne strategie, ale będzie coraz bardziej przypominało dobrze utrzymaną poczekalnię. Dane nie pozostawiają wiele miejsca na złudzenia. Koszalin się starzeje. Udział osób w wieku poprodukcyjnym jest wysoki, przyrost naturalny pozostaje ujemny, młodzi wyjeżdżają lub przenoszą się pod miasto, a liczba mieszkańców, niezależnie od przyjętej metodologii spada. Można oczywiście dyskutować, czy ważniejsze są dane GUS, czy meldunki, czy liczyć tych, którzy formalnie są, czy tych, którzy faktycznie mieszkają. Tyle że z punktu widzenia przyszłości miasta ten spór niewiele zmienia. Niezależnie od tabeli problem wygląda podobnie: Koszalin nie rośnie, lecz się kurczy. To kurczenie nie jest jednak wyłącznie kwestią liczb. Ono ma swoje bardzo konkretne skutki. Mniej dzieci to nie tylko niższa liczba urodzeń w roczniku, ale później mniej uczniów, mniej klas, mniej powodów, by rozwijać ofertę edukacyjną. Mniej ludzi w wieku produkcyjnym to nie tylko kłopot dla statystyk, ale realny problem dla firm, które potrzebują pracowników. Więcej seniorów to z kolei nie tylko dowód na wydłużające się życie, ale również rosnąca presja na ochronę zdrowia, usługi społeczne, transport i miejską infrastrukturę. W tym wszystkim jest też pewna ironia. Koszalin przez dziesięciolecia chciał być większy, ważniejszy, bardziej znaczący. Były czasy, gdy snuto wizje miasta liczącego 150, 200, a nawet więcej tysięcy mieszkańców. Dziś problemem nie jest już to, jak szybko się rozrosnąć, ale jak nie tracić dalej. Jak pozostać miastem, które nie wypada z obiegu. Jak nie zamienić się w miejsce poprawne, wygodne i coraz bardziej ciche. A przecież Koszalin nie jest miastem bez atutów. I to właśnie czyni obecną sytuację bardziej złożoną niż prosty obraz upadku. To nadal ośrodek z niezłą infrastrukturą, uczelniami, dostępem do kultury, relatywnie dobrą jakością życia, rozsądnymi odległościami i położeniem, którego można zazdrościć wielu innym średnim miastom. Nie dusi się korkami, nie tonie w chaosie wielkiej metropolii, a jednocześnie oferuje więcej niż prowincjonalna stagnacja. Problem polega na tym, że same atuty już nie wystarczają. Dziś nie wygrywa ten, kto „jest całkiem dobry”, ale ten, kto potrafi zatrzymać człowieka. I tu dochodzimy do sprawy najważniejszej. Demografia nie jest klęską zesłaną z nieba, na którą można tylko bezradnie patrzeć. Owszem, wiele trendów ma charakter ogólnopolski, a nawet europejski. Starzenie się społeczeństwa, spadek dzietności, migracje do większych ośrodków — to nie jest wyłącznie koszalińska specjalność. Ale między biernym poddaniem się trendowi a próbą jego łagodzenia jest ogromna różnica. Miasto nie zatrzyma wszystkich procesów, lecz może sprawić, że ludzie będą chcieli tu zostać. To wymaga jednak odwagi większej niż wpisanie kilku modnych haseł do strategii. Potrzeba realnej polityki mieszkaniowej, sensownego wspierania rynku pracy, przyciągania inwestycji, ale też tworzenia miasta, w którym młody człowiek nie będzie miał poczucia, że wszystko, co ważne, dzieje się gdzie indziej. Trzeba myśleć o rodzinach, ale i o seniorach. O studentach, ale i o tych, którzy chcieliby wrócić po kilku latach. O jakości przestrzeni publicznej, ale też o tym, czy po studiach, po założeniu rodziny, po zmianie pracy ktoś widzi dla siebie w Koszalinie przyszłość. Bo dziś najważniejsze pytanie nie brzmi już: ilu nas jest? Najważniejsze brzmi: kto będzie chciał tu żyć za dziesięć, dwadzieścia, trzydzieści lat? Koszalin stoi więc przed wyborem. Może dalej oswajać spadki, tłumaczyć je trendami i przyzwyczajać się do powolnego kurczenia. Może też potraktować demografię jak najważniejszy temat rozwojowy najbliższych lat. Nie jako nudny dodatek do budżetu i raportów, lecz jako centralne pytanie o sens miejskiej polityki. Bo od liczby i struktury mieszkańców zależy niemal wszystko: od szkół i komunikacji po rangę miasta i jego pozycję w regionie. Najbliższe lata pokażą, czy Koszalin będzie miastem wyboru, czy miastem przyzwyczajenia. Miastem, do którego się przyjeżdża, bo warto, czy takim, z którego wyjeżdża się bez większego żalu. Statystyki są dziś ostrzeżeniem. Jeszcze nie wyrokiem. Ale tylko od nas zależy, czy potraktujemy je poważnie.