Europa pod presją. Parlament Europejski z Nagrodą Orła Jana Karskiego

Wojna w Ukrainie, represje na Białorusi i bezpieczeństwo europejskich społeczeństw były ważnym tłem spotkania. Jego uczestnicy podkreślali, że jedność państw Unii powinna opierać się na wspólnych wartościach, odpowiedzialności za innych i gotowości do działania wtedy, gdy zagrożona jest wolność.

Takie oczekiwania widać również w badaniach opinii publicznej. Według Eurobarometru opublikowanego w lutym 2026 roku 89 proc. badanych uważa, że państwa członkowskie powinny być bardziej zjednoczone wobec globalnych wyzwań, a 86 proc. oczekuje silniejszego głosu Unii na arenie międzynarodowej. 

Wyróżnienie i zobowiązanie

Roberta Metsola, przyjmując nagrodę w imieniu Parlamentu Europejskiego, mówiła o odpowiedzialności za pamięć historyczną. Zwracała uwagę na nasilający się antysemityzm oraz potrzebę przypominania doświadczeń wojennych Polski i Europy.

W jej ocenie wyróżnienie oznacza zarówno uznanie dla dotychczasowej pracy europarlamentu, jak i zobowiązanie do dalszej obrony ludzi narażonych na prześladowania.

– Musimy walczyć z sytuacjami, w których mniejszości, ludzie różnych wyznań stają się celem ataków wyłącznie z powodu swojej wiary – podkreślała przewodnicząca PE.

Andrzej Ludek z Towarzystwa Jana Karskiego wskazywał z kolei, że przyznanie nagrody Parlamentowi Europejskiemu jest głosem w dyskusji o przyszłości integracji. Jego zdaniem przypomina o znaczeniu wspólnoty, której działalność ma służyć także Polsce.

Nagroda odwołująca się do odwagi Jana Karskiego

Nagrodę ustanowił w 2000 roku Jan Karski, emisariusz Polskiego Państwa Podziemnego, który podczas II wojny światowej przekazywał zachodnim aliantom informacje o zagładzie Żydów.

Wyróżnienie ma charakter honorowy. Służy docenieniu odwagi, odpowiedzialności i działania na rzecz dobra wspólnego. Zgodnie z wolą fundatora trafia do tych, którzy „godnie nad Polską potrafią się zafrasować”, oraz osób spoza Polski, które dobrze jej życzą.

Wśród dotychczasowych laureatów znaleźli się m.in. Marek Edelman, Jacek Kuroń i Tadeusz Mazowiecki. O przyznaniu nagrody decyduje kapituła, w której zasiadają również wcześniej uhonorowani. 

Poczobut: głos słyszany także poza Unią

Podczas warszawskiej uroczystości laudację odczytał Andrzej Poczobut, białoruski dziennikarz i działacz polskiej mniejszości. W rozmowie z agencją Newseria podkreślał, że znaczenie Parlamentu Europejskiego wykracza poza granice Wspólnoty. Dla osób doświadczających represji jego stanowisko w sprawach wolności i praw człowieka ma szczególną wagę.

– Dzisiaj na Białorusi głos Parlamentu Europejskiego jest czasem odbierany jako głos całej Europy, głos sumienia Europy – mówił.

Poczobut sam spędził ponad pięć lat w białoruskim więzieniu. Wolność odzyskał w kwietniu 2026 roku. W 2025 roku został współlaureatem przyznawanej przez Parlament Europejski Nagrody im. Sacharowa za wolność myśli, razem z gruzińską dziennikarką Mzią Amaglobeli. Osobiście odebrał wyróżnienie z rąk Roberty Metsoli 17 czerwca 2026 roku w Strasburgu.

Dziennikarz oceniał, że rosyjska wojna przeciwko Ukrainie pokazuje skalę zagrożenia dla wartości demokratycznych. Wskazywał na potrzebę solidarności między państwami i narodami, które wobec takiego konfliktu powinny wzajemnie wzmacniać swoje bezpieczeństwo.

Europejczycy oczekują współpracy i ochrony pokoju

Wyniki Eurobarometru pokazują, jak mocno sprawy bezpieczeństwa zajmują mieszkańców Unii. Aż 72 proc. respondentów deklarowało duże obawy związane z konfliktami i wojnami w pobliżu jej granic. Wśród dziedzin, które powinny wzmacniać pozycję UE na świecie, najczęściej wskazywano obronność i bezpieczeństwo — tę odpowiedź wybrało 40 proc. badanych.

Zapytani o wartości, których powinien bronić Parlament Europejski, respondenci najczęściej wymieniali pokój — 52 proc. — oraz demokrację — 35 proc. Dalej znalazły się m.in. wolność słowa i myśli oraz ochrona praw człowieka. 

Badanie przeprowadziła agencja Verian od 6 do 30 listopada 2025 roku we wszystkich 27 państwach członkowskich. Objęło 26 453 wywiady, a jego wyniki opublikowano w lutym 2026 roku. 

Jedność oparta na wartościach

O odpowiedzialności obywateli mówił również Andrzej Seweryn, dyrektor Teatru Polskiego. Apelował o zaangażowanie w obronę demokracji, tolerancji i pokoju, dostosowane do możliwości każdego człowieka. W jego ocenie wspieranie europejskiej współpracy leży w interesie Polski oraz całego kontynentu.

Poczobut zwracał natomiast uwagę, że trwałości integracji nie można uzależniać wyłącznie od koniunktury gospodarczej. Przekonywał, że wspólnota budowana przede wszystkim jako mechanizm rozwiązywania problemów ekonomicznych może osłabnąć w czasie kryzysu. Fundamentem odpornej Europy powinny być wartości demokratyczne.

– Jeżeli będziemy kładli nacisk na wspólne wartości, tej jedności nie da się rozerwać – ocenił.